PEDOFILIA W INTERNECIE
Internet, media społecznościowe, komunikatory, gry online oraz platformy umożliwiające przesyłanie zdjęć i prowadzenie transmisji wideo stały się naturalnym środowiskiem codziennego funkcjonowania dzieci i młodzieży. Niestety, możliwości anonimowego lub pozornie anonimowego kontaktu stwarzają również przestrzeń dla osób, które wykorzystują Internet w celu nawiązania relacji z dzieckiem, zdobycia jego zaufania, seksualizacji rozmowy, uzyskania materiałów intymnych, a niekiedy doprowadzenia do spotkania i seksualnego wykorzystania małoletniego.
W języku potocznym zachowania takie często określa się jako „pedofilię w Internecie”. Z punktu widzenia prawa karnego pojęcie to nie oznacza jednak jednego konkretnego przestępstwa. W zależności od sposobu działania sprawcy zastosowanie mogą znaleźć różne przepisy Kodeksu karnego (w praktyce dla laika podobnie brzmiące czy regulujące zjawiska niemal identyczne), w szczególności dotyczące seksualnego wykorzystania małoletniego, tzw. groomingu, prezentowania dziecku treści pornograficznych, produkowania i posiadania materiałów pornograficznych z udziałem małoletnich czy publicznego propagowania lub pochwalania zachowań o charakterze pedofilskim.
Co szczególnie istotne, do odpowiedzialności karnej nie zawsze jest konieczne, aby doszło do fizycznego kontaktu sprawcy z dzieckiem.
W określonych przypadkach przestępstwo może zostać popełnione wyłącznie za pośrednictwem Internetu.
CZY SAMA ROZMOWA OSOBY DOROSŁEJ Z DZIECKIEM W INTERNECIE JEST PRZESTĘPSTWEM?
Nie każda rozmowa osoby dorosłej z osobą małoletnią stanowi czyn zabroniony. Odpowiedzialność karna zależy przede wszystkim od treści rozmowy, wieku dziecka, celu działania sprawcy oraz dalszych czynności podejmowanych w związku z nawiązanym kontaktem.
Granica zostaje przekroczona w szczególności wówczas, gdy kontakt zaczyna służyć przygotowaniu dziecka do wykorzystania seksualnego albo sprawca składa dziecku propozycje seksualne, przesyła mu pornografię, nakłania je do wykonywania czynności seksualnych, żąda intymnych zdjęć lub filmów albo zmierza do osobistego spotkania mającego służyć realizacji celów seksualnych.
W praktyce sprawca nie zawsze rozpoczyna kontakt od jednoznacznej propozycji seksualnej.
GROOMING – KIEDY „ZDOBYWANIE ZAUFANIA” DZIECKA STAJE SIĘ PRZESTĘPSTWEM?
Jednym z najważniejszych przepisów dotyczących seksualnego wykorzystywania dzieci za pośrednictwem Internetu jest art. 200a Kodeksu karnego, określający zachowania nazywane potocznie groomingiem – jako że tematyka przestępstw seksualnych jest jednym z moich podstawowych zawodowych źródeł zainteresowania w pracy adwokata, temu zagadnieniu poświęciłem szeroki wpis w oddzielnym artykule do którego lektury zachęcam, natomiast tutaj jedynie skrótowo wspomnę.
Mechanizm groomingu może polegać na stopniowym budowaniu przez sprawcę relacji z dzieckiem. Osoba dorosła może początkowo przedstawiać się jako rówieśnik, zainteresować się problemami dziecka, udzielać mu wsparcia, komplementować je, wysyłać prezenty lub zdobywać jego zaufanie. Dopiero później rozmowy mogą stopniowo przybierać charakter seksualny.
Sprawca może przykładowo:
- pytać dziecko o doświadczenia seksualne;
- wypytywać o ciało lub dojrzewanie;
- przesyłać treści erotyczne albo pornograficzne;
- prosić o zdjęcia w bieliźnie lub bez ubrania;
- nakłaniać dziecko do wykonywania określonych czynności przed kamerą;
- proponować spotkanie bez wiedzy rodziców;
- domagać się zachowania kontaktu w tajemnicy;
- przenosić rozmowę na komunikator umożliwiający automatyczne usuwanie wiadomości;
- manipulować dzieckiem emocjonalnie;
- grozić ujawnieniem wcześniej otrzymanych zdjęć.
Grooming jest często procesem rozłożonym w czasie. Sprawca najpierw buduje więź i zaufanie, następnie oswaja dziecko z tematyką seksualną, a później może nakłaniać je do zachowań intymnych lub spotkania.
WYSYŁANIE DZIECKU PORNOGRAFII RÓWNIEŻ MOŻE BYĆ PRZESTĘPSTWEM
Zgodnie z art. 200 § 3 k.k. ,,kto małoletniemu poniżej 15 lat prezentuje treści pornograficzne, udostępnia mu przedmioty mające taki charakter albo rozpowszechnia treści pornograficzne w sposób umożliwiający takiemu małoletniemu zapoznanie się z nimi, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.’’
W realiach internetowych może chodzić m.in. o przesyłanie dziecku:
- zdjęć pornograficznych;
- nagrań wideo;
- linków do materiałów pornograficznych;
- pornograficznych plików lub animacji itp;
- oraz innych materiałów spełniających kryteria treści pornograficznych w szerokim rozumieniu.
Nie należy zatem sprowadzać oceny zachowania sprawcy wyłącznie do tego, czy zaproponował dziecku spotkanie.
Już sposób prowadzenia komunikacji i przekazywane dziecku materiały mogą prowadzić do odpowiedzialności karnej – mimo to powtórzę, że kluczowy dla analizy każdej indywidualnej sprawy jest cały kontekst, całość konwersacji między domniemanym sprawcą a dzieckiem.
NAKŁANIANIE DZIECKA DO WYSŁANIA NAGIEGO ZDJĘCIA
Szczególnie niebezpieczne są przypadki, w których osoba dorosła nakłania dziecko do wykonania i przesłania zdjęć lub nagrań przedstawiających je nago albo w sytuacjach o charakterze seksualnym.
Sprawca może stosować bardzo różne mechanizmy manipulacji ,dla przykładu kilka z typowych wariantów taktyki sprawcy:
„jeżeli mi ufasz, wyślij zdjęcie”,
„przecież nikt tego nie zobaczy”,
„zdjęcie zaraz usunę”,
„wszyscy w twoim wieku to robią”,
„ja też ci coś wyślę”,
W zależności od treści materiałów, sposobu ich powstania, zachowania sprawcy oraz dalszego wykorzystania plików zastosowanie mogą znaleźć przepisy dotyczące pornografii z udziałem małoletnich, a w określonych przypadkach również inne przepisy Kodeksu karnego – nierzadko zagrożone wyższymi karami więzienia.
PORNOGRAFIA Z UDZIAŁEM MAŁOLETNICH – ART. 202 K.K.
Odpowiedzialność karna związana z seksualnym wykorzystywaniem dzieci w Internecie nie ogranicza się do samego nawiązywania z nimi kontaktu.
Bardzo poważne konsekwencje karne przewiduje art. 202 k.k., dotyczący m.in. treści pornograficznych z udziałem małoletnich.
Karalne może być – w zależności od konkretnego przepisu – m.in.:
- produkowanie takich treści;
- utrwalanie ich;
- sprowadzanie;
- przechowywanie;
- co istotne nawet krótkotrwałe posiadanie!;
- rozpowszechnianie;
- prezentowanie;
- uzyskiwanie dostępu do treści pornograficznych z udziałem małoletniego.
Dlatego odpowiedzialność może ponosić nie tylko osoba, która sama wykorzystuje dziecko do stworzenia materiału, lecz również osoba uczestnicząca w jego dalszym rozpowszechnianiu, przechowywaniu lub uzyskiwaniu dostępu do niego – jeżeli spełnione są znamiona odpowiedniego przepisu, sytuacja często i typowa w praktyce adwokata to np. kiedy osoba pobierająca całe katalogi plików za pomocą powszechnie dostępnych platform , wśród nich pobiera materiały związane z pornografią dziecięcą a kolejno mniej lub bardziej świadomie umożliwia innym użytkownikom odbiór od siebie plików zakazanych.
SEXTORTION – GDY SPRAWCA ZACZYNA SZANTAŻOWAĆ DZIECKO
Jednym z wyjątkowo groźnych zjawisk występujących w Internecie jest tzw. sextortion, czyli wykorzystanie materiałów intymnych do wymuszania kolejnych zachowań , temu zagadnieniu poświęcę oddzielny blogowy wpis tak aby to niezwykle niebezpieczne zjawisko kryminalne opisać w całej szczegółowości dlatego zachęcam do lektury naszych kancelaryjnych publikacji.
Typowy mechanizm może wyglądać następująco:
sprawca zdobywa zaufanie dziecka kolejno otrzymuje zdjęcie lub nagranie, następnie zapisuje materiał, dalej sytuacja wygląda już eskalacyjnie tzn. w kolejnym kroku sprawca żąda kolejnych zdjęć lub czynności ,a finalnie grozi rozpowszechnieniem pierwszego materiału lub wyjawieniem rodzinie, znajomym itp.
W takiej sytuacji nie należy analizować zachowania sprawcy wyłącznie przez pryzmat groomingu. W zależności od sposobu działania w grę mogą wchodzić także przepisy dotyczące gróźb, zmuszania, rozpowszechniania wizerunku nagiej osoby oraz inne przepisy Kodeksu karnego. Nie jest wykluczony scenariusz aby sprawca odpowiadał w takiej sytuacji w obliczu kilku zarzutów karnych.
PUBLICZNE POCHWALANIE ZACHOWAŃ PEDOFILSKICH
Kodeks karny penalizuje również zachowania polegające na publicznym propagowaniu lub pochwalaniu zachowań o charakterze pedofilskim. Zgodnie z art. 200b k.k., kto publicznie propaguje lub pochwala zachowania o charakterze pedofilskim, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Przepis może mieć znaczenie również w przestrzeni internetowej, np. w odniesieniu do publicznie dostępnych treści zamieszczanych w mediach społecznościowych, na forach internetowych czy innych platformach jak społecznościowe itp. – oczywiście pod warunkiem spełnienia wszystkich znamion przestępstwa.
CZY ZGODA DZIECKA WYŁĄCZA ODPOWIEDZIALNOŚĆ SPRAWCY?
W przypadku czynności seksualnych z małoletnim poniżej 15. roku życia argument, że dziecko taki jak cyt. „samo się zgodziło”, „samo chciało się spotkać” albo „dobrowolnie wysłało zdjęcie”, nie może być traktowany tak jak zgoda osoby dorosłej na aktywność seksualną. Polskie prawo karne ustanawia szczególną ochronę seksualną dzieci poniżej 15. roku życia i tego należy się trzymać bez pogłębionej analizy w tym punkcie. Dlatego w sprawach dotyczących groomingu czy seksualnego wykorzystania małoletnich kluczowa jest przede wszystkim ocena zachowania osoby dorosłej oraz realizacji znamion konkretnego przestępstwa, a nie próba przerzucania odpowiedzialności na dziecko.
JAKĄ ROLĘ MOŻE PEŁNIĆ ADWOKAT REPREZENTUJĄCY DZIECKO?
Sprawy dotyczące przestępstw seksualnych popełnianych wobec małoletnich poniżej lat 15 wymagają szczególnej ostrożności zarówno pod względem prawnym, jak i szczególnie dowodowym.
Profesjonalny pełnomocnik w osobie adwokata od spraw przestępstw seksualnych może w szczególności:
- przeanalizować zabezpieczoną korespondencję;
- dokonać wstępnej oceny prawnej zachowania sprawcy;
- pomóc w przygotowaniu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa;
- sformułować wnioski dowodowe;
- reprezentować pokrzywdzonego w postępowaniu przygotowawczym, prokuratorskim;
- monitorować czynności Policji i prokuratury;
- reprezentować pokrzywdzonego przed sądem na etapie procesu karnego;
- podjąć działania zmierzające do ochrony praw i prywatności dziecka;
- dochodzić w postępowaniu karnym odpowiednich roszczeń związanych z krzywdą wyrządzoną przestępstwem np. naprawienia szkody, czy zapłaty nawiązki.
Wczesna konsultacja prawna może mieć szczególne znaczenie wtedy, gdy istnieje ryzyko utraty dowodów cyfrowych albo sprawca nadal kontaktuje się z dzieckiem lub dysponuje danymi gdzie dziecko przebywa, chodzi do szkoły, zamieszkuje itp.
Ważne!!! Jeżeli odkryli Państwo, że dziecko prowadziło w Internecie niepokojącą rozmowę z osobą dorosłą, otrzymywało treści pornograficzne, było nakłaniane do przesyłania intymnych zdjęć, wykonywania czynności seksualnych przed kamerą albo do osobistego spotkania, warto możliwie szybko zabezpieczyć korespondencję i rozważyć konsultację z adwokatem od spraw przestępstw seksualnych w tym o charakterze pedofilnym.
W tego rodzaju sprawach znaczenie może mieć nie tylko to, co sprawca napisał, ale również kolejność wiadomości, sposób zdobywania zaufania dziecka, przesyłane materiały, próby przeniesienia kontaktu poza pierwotny portal społecznościowy oraz finalne działania podejmowane w celu doprowadzenia do spotkania z dzieckiem.
Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy pod kątem właściwej kwalifikacji prawnej i zgromadzenia materiału dowodowego.
Nie zawsze trzeba czekać, aż dojdzie do fizycznego wykorzystania dziecka.
Prawo karne pozwala reagować również na określone zachowania sprawcy podejmowane w Internecie – ten rodzaj czynów oceniany jest powszechnie jako przestępstwa ciężkie – przy ich ujawnieniu nie warto milczeć.
Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu
Adwokat Wrocław
Karol Sobkowiak
tel. 515 585 052
ADWOKAT WROCŁAW – ADWOKAT LUBIN – ADWOKAT OLEŚNICA – ADWOKAT WOŁÓW – ADWOKAT TRZEBNICA – ADWOKAT OŁAWA – ADWOKAT KOŁO – ADWOKAT ŚRODA ŚLĄSKA – ADWOKAT KALISZ – ADWOKAT OSTRÓW WLKP – ADWOKAT KONIN – ADWOKAT JELENIA GÓRA – ADWOKAT MILICZ