NAKŁANIANIE DZIECKA DO WYSŁANIA NAGICH ZDJĘĆ
Kontakt dzieci ale też nastolatków z osobami dorosłymi za pośrednictwem internetu stał się zjawiskiem w dzisiejszych czasach powszechnym. Komunikatory internetowe, portale społecznościowe, gry online czy aplikacje umożliwiające przesyłanie zdjęć pozwalają na nawiązanie kontaktu z dzieckiem praktycznie bez żadnych barier (fakt iż rodzice również pozostają często zapracowani lub nie są z różnych powodów w stanie monitorować wszystkich aktywności małoletnich w internecie również jest nie bez znaczenia).
Niestety wymienione możliwości techniczne, internetowe są również wykorzystywane przez rozmaitych sprawców przestępstw seksualnych w tym na szkodę dzieci.
Jednym ze szczególnie niebezpiecznych zachowań jest nakłanianie dziecka do wykonania i przesłania nagiego lub seksualnego zdjęcia albo filmu. Sprawca może prosić o takie materiały, oferować w zamian pieniądze lub inne korzyści, manipulować dzieckiem, udawać jego rówieśnika, budować wcześniej relację emocjonalną, a niekiedy również grozić ujawnieniem już otrzymanych zdjęć.
Z punktu widzenia prawa karnego istotne jest, że:
do popełnienia przestępstwa nie zawsze jest konieczne fizyczne spotkanie sprawcy z dzieckiem.
Odpowiedzialność karna może powstać już na etapie komunikacji prowadzonej przez internet. Konkretna kwalifikacja prawna zależy jednak od wieku dziecka, treści rozmowy, zamiaru sprawcy, charakteru żądanych materiałów oraz tego, co następnie sprawca zrobił z otrzymanymi zdjęciami.
CZY SAMO POPROSZENIE DZIECKA O NAGIE ZDJĘCIE JEST PRZESTĘPSTWEM?
Nie istnieje jeden przepis Kodeksu karnego, zgodnie z którym każde skierowane do osoby małoletniej żądanie typu np. „wyślij mi nagie zdjęcie” automatycznie stanowi dokładnie to samo przestępstwo, sprawa jest za każdym razem delikatna i wymaga szczegółowej oceny.
Znaczenie mogą mieć przede wszystkim:
- wiek dziecka, w szczególności to, czy ukończyło ono 15 lat,
- treść wiadomości wysyłanych przez sprawcę,
- charakter zdjęć lub nagrań, których domagał się sprawca,
- sposób nakłaniania dziecka,
- seksualny charakter prowadzonej rozmowy,
- cel działania sprawcy,
- ewentualne proponowanie pieniędzy, prezentów lub innych korzyści,
- stosowanie gróźb, szantażu lub podstępu,
- to, czy dziecko rzeczywiście wykonało i przesłało materiał,
- późniejsze przechowywanie albo rozpowszechnianie otrzymanych materiałów
- kwestią wtórną jest czy dziecko wyrażało aprobatę, wolę i zgodę na przeslanie materiałów zawierających treści seksualne
W zależności od okoliczności zachowanie sprawcy może prowadzić przede wszystkim do odpowiedzialności na podstawie art. 200a k.k. oraz art. 202 k.k., a w określonych przypadkach również innych przepisów Kodeksu karnego.
NAKŁANIANIE DZIECKA PONIŻEJ 15 LAT DO UDZIAŁU W PRODUKOWANIU TREŚCI PORNOGRAFICZNYCH – ART. 200A § 2 K.K.
Szczególne znaczenie ma art. 200a § 2 Kodeksu karnego.
Przepis ten obejmuje sytuację, w której sprawca za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej składa małoletniemu poniżej 15 lat propozycję:
- obcowania płciowego,
- poddania się lub wykonania innej czynności seksualnej albo
- udziału w produkowaniu lub utrwalaniu treści pornograficznych
i zmierza do realizacji tej propozycji.
Oznacza to, że odpowiedzialność karna może pojawić się jeszcze zanim dojdzie do osobistego spotkania z dzieckiem.
Przykładem może być sytuacja, w której dorosły podczas rozmowy prowadzonej przez komunikator nakłania trzynastoletnie dziecko do wykonania określonych zdjęć lub nagrania filmu o charakterze pornograficznym i przesłania materiału za pośrednictwem internetu. Nie należy zatem zakładać, że dopóki sprawca „tylko pisał”, jego zachowanie pozostaje prawnie obojętne. Przestępstwa seksualne wobec dzieci mogą być popełniane również całkowicie na odległość.
CZY KAŻDE NAGIE ZDJĘCIE DZIECKA JEST TREŚCIĄ PORNOGRAFICZNĄ?
To bardzo istotne rozróżnienie, dość niejednoznacznie opisane w przepisach.
Tym samym być może to Państwa czytających zaszokuje ale nie każde zdjęcie przedstawiające nagie dziecko automatycznie stanowi treść pornograficzną w rozumieniu prawa karnego. Ocena zależy od całokształtu materiału oraz kontekstu jego powstania.
Precyzując powyższe, inaczej należy traktować zwykłą fotografię dziecka wykonaną przykładowo przez rodzica podczas kąpieli małego dziecka, a inaczej materiał wykonany na żądanie osoby dorosłej, którego sposób przedstawienia dziecka, poza, eksponowanie narządów płciowych, kontekst rozmowy czy polecenia wydawane przez sprawcę wskazują na jednoznacznie seksualny charakter.
Dlatego w postępowaniu karnym analizie powinno podlegać nie tylko samo zdjęcie.
Niezwykle istotna w praktyce postępowań sądowych z reguły jest cała rozmowa poprzedzająca jego wykonanie.
Wiadomości typu: „pokaż więcej”, „zdejmij bieliznę”, „zrób zdjęcie w taki a taki sposób”, „nagraj, jak robisz…to i tamto ” mogą mieć zasadnicze znaczenie dla ustalenia rzeczywistego celu działania i motywacji sprawcy.
UTRWALANIE TREŚCI PORNOGRAFICZNYCH Z UDZIAŁEM MAŁOLETNIEGO – ART. 202 § 4 K.K.
Jeszcze poważniejsze konsekwencje mogą pojawić się wówczas, gdy w wyniku działań sprawcy rzeczywiście dochodzi do powstania materiału pornograficznego z udziałem dziecka. Zgodnie z art. 202 § 4 k.k., kto utrwala treści pornograficzne z udziałem małoletniego, podlega odpowiedzialności karnej.
Przepis nie ogranicza ochrony wyłącznie do dzieci poniżej 15. roku życia. Posługuje się pojęciem li tylko ,,małoletniego’’ , a więc zasadniczo osoby, która w rozumieniu prawa karnego nie ukończyła 18 lat.
Powyższe rozróżnienie ma ogromne znaczenie praktyczne. Nie można zatem przyjmować, że nakłanianie szesnastolatka lub siedemnastolatka do tworzenia materiałów pornograficznych jest prawnie obojętne tylko dlatego, że osoba ta przekroczyła granicę 15 lat.
Granica 15 lat ma faktycznie szczególne znaczenie dla przestępstw określonych m.in. w art. 200 (klasyczne przestępstwo potocznie nazywane pedofilnym tj. seksualne wykorzystanie małoletniego poniżej 15 lat) i 200a k.k., natomiast regulacje dotyczące pornografii dziecięcej przewidziane w art. 202 k.k. posługują się szerszym pojęciem małoletniego.
CO JEŻELI SPRAWCA OTRZYMAŁ ZDJĘCIE I ZACHOWAŁ JE W TELEFONIE?
Powstaje wówczas kolejny problem prawnokarny nie mniej istotny od poruszanych powyżej. Zgodnie bowiem z art. 202 § 4a k.k. odpowiedzialności podlega osoba, która przechowuje, posiada lub uzyskuje dostęp do treści pornograficznych z udziałem małoletniego. Oznacza to, że odpowiedzialność sprawcy może nie kończyć się na samym nakłanianiu dziecka do wykonania zdjęcia.
Jeżeli materiał pornograficzny zostanie następnie zapisany:
- w pamięci telefonu,
- na komputerze,
- na tablecie,
- na dysku zewnętrznym,
- na koncie internetowym,
- czy nawet w chmurze,
może wobec sprawcy pojawić się dodatkowa podstawa odpowiedzialności.
Dlatego w tego rodzaju postępowaniach ogromne znaczenie ma zabezpieczenie urządzeń elektronicznych sprawcy i przeprowadzenie ich badań przez biegłych specjalistów z zakresu informatyki.
CO JEŻELI SPRAWCA PRZESYŁA ZDJĘCIA DZIECKA INNYM OSOBOM?
Sytuacja staje się jeszcze poważniejsza, jeżeli otrzymane od dziecka materiały są następnie przesyłane przez sprawcę innym osobom, i publikowane w internecie, umieszczane w grupach dyskusyjnych albo udostępniane za pośrednictwem komunikatorów internetowych.
W takim przypadku nie mamy już do czynienia wyłącznie z pozyskaniem materiału od dziecka. Materiał pornograficzny , zaczyna funkcjonować w dalszym obiegu, co może prowadzić do kolejnej i wielokrotnej wiktymizacji małoletniego. Raz umieszczone w internecie zdjęcie może bowiem zostać skopiowane i rozpowszechnione w sposób praktycznie niemożliwy do pełnego kontrolowania zarówno jeśli chodzi o czas przyszły rozpowszechniania i grona/ liczby odbiorców.
GROOMING – KIEDY NAKŁANIANIE DO ZDJĘĆ JEST ELEMENTEM PRZYGOTOWANIA DZIECKA DO WYKORZYSTANIA SEKSUALNEGO?
Żądanie nagich zdjęć często nie jest pierwszym etapem działania sprawcy (o zagadnieniu tzw. groomingu etapach manipulacji konwersacjami z małoletnimi, szczegółowo odnośnie interpretacji prawnych, poruszałem wskazane zagadnienie w rozbudowanym artykule na naszym kancelaryjnym blogu dlatego też zachęcam do odszukania artykułu za pośrednictwem wyszukiwarki na naszej stronie) .
Grooming to pewien schemat i cykl rozmowy może również zostać poprzedzony długotrwałym budowaniem zaufania dziecka w początkowo niewinnej rozmowie.
Sprawca może również stosować rozmaite sztuczki retoryczne, fałsz, próby obietnic, formy przekupstwa, groźby itp.:
- przedstawiać się jako osoba w podobnym wieku,
- interesować się problemami dziecka,
- komplementować je,
- stopniowo przesuwać granice rozmowy,
- wprowadzać tematykę seksualną,
- wysyłać własne materiały,
- przekonywać, że przesyłanie takich zdjęć jest czymś normalnym,
- obiecywać zachowanie materiałów w tajemnicy,
- proponować prezenty albo pieniądze.
Mechanizm ten może stanowić element groomingu, czyli procesu przygotowywania dziecka do seksualnego wykorzystania. Szczególne znaczenie ma tutaj art. 200a k.k., który penalizuje określone zachowania podejmowane wobec małoletnich poniżej 15. roku życia za pośrednictwem internetu lub sieci telekomunikacyjnej.
SEXTORTION – KIEDY NAGIE ZDJĘCIE STAJE SIĘ NARZĘDZIEM SZANTAŻU?
Szczególnie niebezpieczny mechanizm pojawia się wówczas, gdy sprawca najpierw uzyskuje od dziecka jedno zdjęcie, a następnie wykorzystuje je do wymuszania kolejnych materiałów. Sprawca może przykładowo do dziecka napisać treści emocjonalne bazujące na ukrytej groźbie, wzbudzeniu poczucia wstydu, lęku przed rodzicami czy rówieśnikami np.:
„Jeżeli nie wyślesz następnego zdjęcia, pokażę to twoim rodzicom”,
„wyślę zdjęcie wszystkim twoim znajomym ze szkoły”,
„wrzucę je do internetu”,
„jeżeli nie zrobisz tego, czego chcę, wszyscy zobaczą twoje zdjęcia które już wysłałeś/wysłałaś ”.
Takie zachowanie określane jest często jako sextortion, czyli seksualny szantaż.
W zależności od sposobu działania sprawcy w grę mogą wówczas wchodzić nie tylko przepisy dotyczące przestępstw seksualnych, ale również przepisy penalizujące stosowanie groźby lub zmuszanie innej osoby do określonego zachowania.
Każdy taki przypadek powinien być oceniany indywidualnie.
CZY ZGODA DZIECKA NA PRZESŁANIE ZDJĘCIA ZWALNIA SPRAWCĘ Z ODPOWIEDZIALNOŚCI?
Nie można przyjąć takiego założenia. W szczególności w przypadku przepisów chroniących małoletnich przed pornografią ustawodawca zapewnia ochronę niezależnie od tego, czy dziecko deklarowało zgodę na wykonanie materiału.
Małoletni może być i najczęściej w praktyce odnoszącej się do takich przypadków realnie jest manipulowany, nadto może pozostawać pod silnym wpływem emocjonalnym osoby dorosłej, nie rozumieć konsekwencji udostępnienia materiału albo działać w przekonaniu, że pozostaje w relacji uczuciowej, może też paść ofiarą gróźb.
Dlatego argument stosowany przez sprawców tego rodzaju, że:
„przecież sama/sam mi to wysłał”
w ocenach prawnych sądów i prokuratorów nie przesądza o braku odpowiedzialności karnej odbiorcy.
CZY SPRAWCA MUSI BYĆ OSOBĄ DOROSŁĄ?
Nie w każdym przypadku. Sytuacje kiedy ofiarą jest osoba poniżej lat 15 ale równolegle sprawca również jest osobą obiektywnie młodą tzn. rówieśnik, czy nastolatek nie nalezą do tak jakby się wydawało rzadkości.
Przepisy dotyczące treści pornograficznych z udziałem małoletnich nie sprowadzają się wyłącznie do klasycznego modelu, w którym sprawcą jest dorosły, a pokrzywdzonym bardzo małe dziecko, w kategorii omawianych przepisów mogą znaleźć się sytuacje które będą dotyczyć np. dwójki 14 latków (nastolatków), lub gdy różnica w wieku nie jest radykalnie duża.
W takich sytuacjach kwalifikacja prawna będzie zależała m.in. od wieku sprawcy, wieku osoby przedstawionej na materiale, charakteru materiału oraz sposobu jego uzyskania i dalszego wykorzystania.
W przypadku nieletnich sprawców zastosowanie mogą znaleźć szczególne zasady odpowiedzialności przewidziane przez przepisy dotyczące nieletnich, a nie zawarte w Kodeksie Karnym. Kluczowym aktem prawnym w takim układzie sytuacyjnym jest Ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich z dnia 9 czerwca 2022 r. która odnosi się do m.in.:
,, Art. 1
1 Przepisy ustawy stosuje się w zakresie:
1) postępowania w sprawach o demoralizację - wobec osób, które ukończyły 10 lat i nie są pełnoletnie;
2) postępowania w sprawach o czyny karalne - wobec osób, które dopuściły się takiego czynu po ukończeniu 13 lat, ale przed ukończeniem 17 lat’’
JAKIE DOWODY NALEŻY ZABEZPIECZYĆ?
W przypadku ujawnienia takiego kontaktu szczególnie ważne jest, aby nie usuwać pochopnie korespondencji.
Znaczenie dowodowe mogą mieć przede wszystkim:
- pełna historia rozmowy,
- nazwa i identyfikator konta sprawcy,
- adres i dane profilu,
- numer telefonu,
- adres e-mail,
- daty i godziny wiadomości,
- wiadomości głosowe,
- przesyłane fotografie i filmy,
- informacje o przelewach lub proponowanych płatnościach,
- groźby kierowane do dziecka,
- dane dotyczące innych profili wykorzystywanych przez sprawcę.
Warto wykonywać zrzuty ekranu w taki sposób, aby widoczne były nie tylko pojedyncze wiadomości, ale również kontekst rozmowy, dane konta oraz data i godzina korespondencji.
Nie należy natomiast niepotrzebnie przesyłać materiałów intymnych kolejnym osobom. Sposób ich zabezpieczenia powinien minimalizować dalsze rozpowszechnianie wizerunku dziecka.
CZY SPRAWĘ MOŻNA ZGŁOSIĆ, JEŻELI NIE ZNAMY PRAWDZIWYCH DANYCH SPRAWCY?
Odpowiedź na tak postawione pytanie brzmi Tak. Z sytuacją złożenia zawiadomienia o podejrzeniu możliwości popełnienia przestępstwa przez osobę nieznaną, na czas składania zawiadomienia jeszcze nieustaloną – organy ścigania stykają się nader często, w takiej sytuacji już w toku prowadzonych czynności po złożeniu zawiadomienia, prokuratura i policja dążą do ustalenia szczegółowych danych sprawcy przestępstwa, co w kolejnym kroku umożliwi ogłoszenie sprawcy konkretnych zarzutów.
Pewien mit pełnej anonimowości działań podejmowanych w internecie nie jest tak naprawdę prawdziwy. Sprawcy wierząc w swoją anonimowość wykorzystując internet bardzo często posługują się:
- fikcyjnymi imionami,
- fałszywymi zdjęciami,
- wieloma kontami,
- zagranicznymi numerami telefonów,
- tymczasowymi adresami e-mail.
W postępowaniu możliwe jest podejmowanie czynności zmierzających do identyfikacji użytkownika na podstawie zabezpieczonych danych teleinformatycznych oraz informacji uzyskiwanych od dostawców określonych usług, administratorów platform internetowych itp.
JAKIE KARY GROŻĄ SPRAWCY?
Wysokość odpowiedzialności karnej zależy od kwalifikacji prawnej konkretnego zachowania, przykładowo mając na uwadze treść regulacji Kodeksu Karnego:
art. 200a § 1 k.k. – przewiduje karę pozbawienia wolności do 3 lat w przypadkach określonego ustawą internetowego nawiązywania kontaktu z małoletnim poniżej 15 lat w celu popełnienia wskazanych przestępstw seksualnych lub produkowania albo utrwalania treści pornograficznych;
art. 200a § 2 k.k. – przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat za określone w tym przepisie internetowe propozycje kierowane do małoletniego poniżej 15 lat i zmierzanie do ich realizacji;
art. 202 § 4 k.k. – za utrwalanie treści pornograficznych z udziałem małoletniego przewiduje karę pozbawienia wolności od roku do 10 lat;
art. 202 § 4a k.k. – za przechowywanie, posiadanie lub uzyskiwanie dostępu do treści pornograficznych z udziałem małoletniego przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat;
art. 202 § 3 k.k. – w przypadku m.in. produkowania w celu rozpowszechniania lub rozpowszechniania treści pornograficznych z udziałem małoletniego zagrożenie jest jeszcze wyższe i wynosi od 2 do 15 lat pozbawienia wolności.
Jedno zachowanie sprawcy może przy tym wymagać analizy pod kątem kilku przepisów.
RODZIC ODKRYŁ, ŻE KTOŚ ŻĄDA OD DZIECKA NAGICH ZDJĘĆ – CO ZROBIĆ?
Najważniejsze jest zabezpieczenie dowodów oraz przerwanie możliwości dalszego wykorzystywania dziecka. Nie należy ograniczać się wyłącznie do zablokowania konta sprawcy czy usunięcia rozmowy, jako adwokat zdecydowanie odradzam ingerencję w materiał z rozmowy, np. jego usuwanie.
Usunięcie całej korespondencji może spowodować utratę niezwykle istotnego materiału dowodowego.
Warto zabezpieczyć historię kontaktu, dane profilu i wiadomości, a następnie rozważyć niezwłoczne zawiadomienie Policji lub prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
Jeżeli sprawca grozi dziecku publikacją zdjęć albo posiada już materiały intymne, szybkie działanie może mieć szczególne znaczenie – kontakt z adwokatem i analiza sprawy i dalszych kierunków możliwego działania już na tym etapie może okazać się niezwykle istotna.
Należy z całą stanowczością podkreślić raz jeszcze, że nakłanianie dziecka do przesłania nagich zdjęć nie powinno być traktowane jako niewinny „internetowy flirt”. W określonych okolicznościach może stanowić poważne przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności.
Kluczowe znaczenie z perspektywy prawnych ocen na potrzeby przypisania sprawcy odpowiedzialności karnej za konkretny czyn, za konkretne przestępstwo na szkodę osoby małoletniej ma rozróżnienie kilku sytuacji:
dziecko poniżej 15 lat oraz internetowa propozycja udziału w produkowaniu lub utrwalaniu treści pornograficznych – skutkuje możliwością odpowiedzialności karnej na podstawie art. 200a § 2 k.k.;
doprowadzenie do powstania i utrwalenia materiału pornograficznego z udziałem małoletniego – konieczność analizy przede wszystkim art. 202 § 4 k.k.;
posiadanie lub przechowywanie otrzymanych materiałów – art. 202 § 4a k.k.;
rozpowszechnianie materiałów pornograficznych z udziałem dziecka – możliwość odpowiedzialności na podstawie art. 202 § 3 k.k.;
grożenie ujawnieniem zdjęć w celu wymuszenia kolejnych zachowań – możliwość dodatkowej odpowiedzialności za przestępstwa związane ze stosowaniem groźby lub przymusu.
W tego rodzaju sprawach o kwalifikacji prawnej nie decyduje pojedyncza wyrwana z kontekstu wiadomość. Konieczne jest przeanalizowanie całego przebiegu kontaktu sprawcy z dzieckiem – od pierwszej wiadomości, przez stopniową seksualizację rozmowy, aż po żądanie zdjęć i sposób wykorzystania otrzymanych materiałów.
Ważne!!! Sprawy związane z nakłanianiem małoletnich do przesyłania nagich zdjęć wymagają szczególnej ostrożności – zarówno ze względu na dobro dziecka, jak i konieczność właściwego zabezpieczenia materiału dowodowego.
Ważne!!! Adwokat reprezentujący małoletniego pokrzywdzonego może m.in. pomóc w przygotowaniu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, sformułowaniu wniosków dowodowych, zabezpieczeniu interesów procesowych dziecka oraz reprezentowaniu pokrzywdzonego w toku postępowania przygotowawczego i sądowego.
Ważne!!! Jeżeli rodzic lub opiekun ujawnił, że osoba dorosła nakłaniała dziecko do wysyłania nagich zdjęć, prowadziła z nim rozmowy o charakterze seksualnym, żądała filmów albo groziła rozpowszechnieniem otrzymanych materiałów, sprawa powinna zostać oceniona nie tylko z perspektywy bezpieczeństwa dziecka, ale również możliwej odpowiedzialności karnej sprawcy.
Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu
Adwokat Wrocław
Karol Sobkowiak
tel. 515 585 052
ADWOKAT WROCŁAW – ADWOKAT LUBIN – ADWOKAT OLEŚNICA – ADWOKAT WOŁÓW – ADWOKAT TRZEBNICA – ADWOKAT OŁAWA – ADWOKAT KOŁO – ADWOKAT ŚRODA ŚLĄSKA – ADWOKAT KALISZ – ADWOKAT OSTRÓW WLKP – ADWOKAT KONIN – ADWOKAT JELENIA GÓRA – ADWOKAT MILICZ