Grooming internetowy coraz częściej nie rozpoczyna się na anonimowym forum czy w specjalnym czacie, lecz w miejscach, z których dzieci korzystają każdego dnia – w mediach społecznościowych, grach, aplikacjach umożliwiających przesyłanie zdjęć oraz popularnych komunikatorach.
Instagram, TikTok, Snapchat, Messenger, WhatsApp, Discord czy inne aplikacje mogą stać się dla sprawcy narzędziem służącym do stopniowego zdobywania zaufania dziecka, przenoszenia rozmowy na bardziej prywatny kanał, poruszania tematów seksualnych, żądania zdjęć lub filmów, a w dalszej kolejności także szantażowania małoletniego.
Szczególnym problemem jest to, że dowody groomingu mogą bardzo szybko zniknąć. Sprawca może usunąć konto. Wiadomości mogą zostać skasowane. Niektóre aplikacje umożliwiają wysyłanie treści znikających po ich odczytaniu. Profil może zmienić nazwę, zdjęcie lub identyfikator. Dziecko, przestraszone reakcją rodziców, również może odruchowo usunąć całą odbytą rozmowę.
Dlatego w przypadku podejrzenia groomingu niezwykle istotne jest nie tylko szybkie zawiadomienie organów ścigania, ale również prawidłowe zabezpieczenie istniejących dowodów cyfrowych.
CZYM JEST GROOMING INTERNETOWY?
Grooming to proces, w ramach którego sprawca nawiązuje kontakt z dzieckiem i stopniowo zdobywa jego zaufanie, aby doprowadzić do jego seksualnego wykorzystania, przy czym z reguły nie zawsze od pierwszej wiadomości rozmowa ma charakter stricte seksualny.
Wręcz przeciwnie – sprawca może początkowo zachowywać się jak rówieśnik, przyjaciel, osoba zainteresowana problemami dziecka albo ktoś, kto je rozumie i akceptuje. Może pytać o szkołę, zainteresowania, relacje z rodzicami, samotność czy problemy emocjonalne. Może komplementować dziecko, wysyłać prezenty, oferować pomoc albo przekonywać, że ich znajomość jest wyjątkowa, bliska, godna zaufania.
Dopiero z czasem pojawiają się pytania o ciało, doświadczenia seksualne, nagość, zdjęcia czy spotkanie.
Grooming jest często procesem rozłożonym w czasie i wieloetapowym. Jego istotą jest budowanie więzi oraz stopniowe przesuwanie granic dziecka. Informacje publikowane przez administrację publiczną wskazują również, że sprawca może nakłaniać małoletniego do wysyłania intymnych zdjęć lub filmów, podejmowania czynności podczas wideorozmowy albo utrzymywania relacji w tajemnicy.
W polskim prawie karnym zachowania określane potocznie jako grooming mogą w szczególności podlegać ocenie przez pryzmat art. 200a Kodeksu karnego, przy czym kwalifikacja prawna zawsze zależy od wieku pokrzywdzonego, treści komunikacji, zamiaru sprawcy oraz konkretnych podejmowanych przez niego działań.
,,Art. 200a Kodeksu Karnego
§ 1. Kto w celu popełnienia przestępstwa określonego w art. 197 § 4 lub art. 200, jak również produkowania lub utrwalania treści pornograficznych, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej nawiązuje kontakt z małoletnim poniżej lat 15, zmierzając, za pomocą wprowadzenia go w błąd, wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania sytuacji albo przy użyciu groźby bezprawnej, do spotkania z nim,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Kto za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci telekomunikacyjnej małoletniemu poniżej lat 15 składa propozycję obcowania płciowego, poddania się lub wykonania innej czynności seksualnej lub udziału w produkowaniu lub utrwalaniu treści pornograficznych, i zmierza do jej realizacji,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.’’
PODEJRZEWASZ GROOMING? NIE ZACZYNAJ OD KASOWANIA KONTA DZIECKA
Jednym z najczęstszych błędów popełnianych przez rodziców jest natychmiastowe:
- zablokowanie sprawcy,
- usunięcie jego profilu z kontaktów,
- skasowanie aplikacji,
- usunięcie konta dziecka,
- wyczyszczenie historii rozmów.
Z punktu widzenia bezpieczeństwa emocjonalnego rodzica reakcja taka jest zrozumiała. Z punktu widzenia przyszłego postępowania karnego może jednak prowadzić do utraty niezwykle wartościowych dowodów.
DOWODY KTÓRE NALEŻY ZABEZPIECZYĆ
W sprawie dotyczącej podejrzenia groomingu znaczenie może mieć znacznie więcej niż kilka najbardziej niepokojących wiadomości.
Należy – w miarę możliwości – zachować cały kontekst relacji dziecka ze sprawcą.
W szczególności warto zabezpieczyć:
1. Całą historię rozmowy
Nie tylko wiadomości o charakterze seksualnym.
W postępowaniu karnym istotne może być wykazanie sposobu, w jaki relacja rozwijała się w czasie: pierwszego kontaktu, zdobywania zaufania, komplementowania dziecka, wypytywania o rodziców, przenoszenia rozmowy na prywatny komunikator, a następnie stopniowej seksualizacji kontaktu.
2. Dane profilu sprawcy
Należy zachować w szczególności:
- nazwę użytkownika,
- identyfikator konta, jeśli jest dostępny,
- zdjęcie profilowe,
- opis profilu,
- adres lub link prowadzący do profilu,
- informacje o obserwowanych i obserwujących,
- publiczne posty i materiały,
- inne dane umożliwiające późniejszą identyfikację konta.
Sama nazwa użytkownika może być niewystarczająca. Sprawca może ją później zmienić.
3. Daty i godziny wiadomości
Chronologia kontaktów może mieć bardzo duże znaczenie dla odtworzenia mechanizmu działania sprawcy.
Jeżeli aplikacja pokazuje dokładną godzinę wiadomości – powinna być ona widoczna na zabezpieczonym materiale.
4. Zdjęcia, filmy i wiadomości głosowe
Jeżeli sprawca przesyłał materiały dziecku, należy – jeżeli jest to technicznie możliwe i bezpieczne – zachować je w niezmienionej postaci.
Dotyczy to również wiadomości głosowych. Głos może w określonych okolicznościach mieć znaczenie identyfikacyjne.
5. Informacje o połączeniach głosowych i wideorozmowach
Warto zabezpieczyć historię połączeń, w szczególności ich daty, godziny oraz czas trwania.
6. Informacje o innych kontach sprawcy
Jeżeli rozmówca podał dziecku nazwę swojego konta na innym portalu, numer telefonu, adres e-mail, nick w grze komputerowej albo nazwę użytkownika na innym komunikatorze – również te dane mogą mieć znaczenie dowodowe.
SCREENY ROZMOWY – JAK ZROBIĆ JE PRAWIDŁOWO?
Zrzut ekranu jest jednym z najprostszych sposobów zabezpieczenia dowodu, ale warto wykonać go w sposób pozwalający później ustalić, z kim prowadzona była rozmowa i czego dokładnie dotyczyła.
Nie należy ograniczać się wyłącznie do wyciętego fragmentu jednej wiadomości.
Na kolejnych zrzutach powinny być – jeżeli aplikacja na to pozwala – widoczne:
- nazwa konta rozmówcy,
- treść wiadomości,
- data i godzina,
- fragment wcześniejszej i późniejszej rozmowy,
- oznaczenie platformy lub elementy interfejsu pozwalające rozpoznać aplikację.
Warto wykonywać screeny kolejno, od początku do końca istotnej rozmowy, tak aby poszczególne obrazy częściowo się pokrywały.
Pozwala to później znacznie łatwiej wykazać ciągłość konwersacji.
DOBRYM ROZWIĄZANIEM MOŻE BYĆ NAGRANIE EKRANU
Przy bardzo długiej rozmowie wykonanie kilkuset zrzutów ekranu może być trudne.
W takiej sytuacji – obok wykonania najważniejszych screenów – można rozważyć wykonanie nagrania ekranu telefonu, podczas którego użytkownik powoli przewija historię rozmowy.
Nagranie powinno obejmować również wejście na profil rozmówcy i pokazanie jego danych.
Nie oznacza to, że takie nagranie zastąpi wszystkie inne czynności dowodowe. Może jednak stanowić dodatkowy sposób utrwalenia stanu istniejącego w chwili ujawnienia zdarzenia.
ZABEZPIECZ LINK DO PROFILU, A NIE TYLKO JEGO NAZWĘ
To szczególnie ważne na Instagramie, TikToku i innych portalach społecznościowych. Warto wejść na profil osoby kontaktującej się z dzieckiem i zapisać możliwie pełne informacje pozwalające go później odnaleźć.
NIE PROWADŹ ROZMOWY ZE SPRAWCĄ, PODSZYWAJĄC SIĘ POD DZIECKO
Rodzic może mieć pokusę, aby po odkryciu rozmowy przejąć telefon dziecka i dalej pisać ze sprawcą. Takie działanie może jednak niepotrzebnie komplikować późniejszą ocenę materiału dowodowego, w takiej sytuacji powstaje na etapie postępowania prokuratorskiego pytanie, które wiadomości rzeczywiście wysłało dziecko, a które rodzic.
NIE OSTRZEGAJ SPRAWCY PRZED ZAWIADOMIENIEM POLICJI
Wiadomości w rodzaju: „Wiem, kim jesteś. Wszystko zgłaszam na Policję”
mogą dać sprawcy czas na reakcję.
Może on usunąć konto, zmienić nazwę użytkownika, usunąć treści, pozbyć się urządzeń lub próbować skontaktować się z dzieckiem za pomocą innych profili. Dlatego z punktu widzenia postępowania dowodowego często rozsądniejsze jest najpierw zabezpieczenie materiału i dokonanie zgłoszenia, a dopiero później podejmowanie dalszych działań.
ZAPISZ TAKŻE TO, CZEGO NIE WIDAĆ NA SCREENACH
Nie każda istotna okoliczność wynika bezpośrednio z telefonu.
Warto sporządzić dla siebie krótką chronologiczną notatkę obejmującą m.in.:
- kiedy rodzic dowiedział się o kontakcie,
- kiedy dziecko poznało sprawcę,
- na jakiej platformie nastąpił pierwszy kontakt,
- czy rozmowa została przeniesiona na inny komunikator,
- czy sprawca zna prawdziwe imię dziecka,
- czy zna jego szkołę lub miejsce zamieszkania,
- czy proponował spotkanie,
- czy wysyłał prezenty lub pieniądze,
- czy prosił o zdjęcia,
- czy dziecko przesłało materiały intymne,
- czy sprawca grozi ich publikacją,
- czy doszło już do spotkania poza Internetem.
Tak sporządzona chronologia może znacznie ułatwić późniejsze przedstawienie sprawy Policji lub prokuraturze.
NIE PRZESYŁAJ INTYMNYCH MATERIAŁÓW DZIECKA RODZINIE ANI ZNAJOMYM
Jeżeli sprawa dotyczy nagich lub seksualnych materiałów przedstawiających małoletniego, należy zachować szczególną ostrożność przy ich dalszym przesyłaniu.
W mojej ocenie zdecydowanie nie należy przesyłać takich plików np:
- drugiemu rodzicowi „do sprawdzenia”,
- znajomym,
- nauczycielowi,
- członkom rodziny,
- przez zwykłe komunikatory tylko po to, aby wykonać kolejną kopię.
Materiał powinien zostać zabezpieczony w sposób ograniczający ryzyko jego dalszego rozpowszechnienia.
W razie wątpliwości sposób przekazania materiału organom ścigania warto wcześniej uzgodnić z Policją, prokuratorem lub pełnomocnikiem w osobie adwokata.
CZY ZGŁOSIĆ PROFIL ADMINISTRATOROWI INSTAGRAMA, TIKTOKA LUB SNAPCHATA?
Takie zgłoszenie może doprowadzić do zablokowania konta lub usunięcia szkodliwych treści. W mojej opinii z reguły najpierw warto zabezpieczyć dostępne dowody.
Ważne !!! Najważniejsza zasada: najpierw zabezpiecz dowody.
Ważne !!! po ujawnieniu podejrzanego kontaktu dziecka z osobą dorosłą warto działać spokojnie, ale szybko. Chroniąc swoje dziecko działaj ale w sposób przemyślany ,przede wszystkim:
Nie kasuj rozmowy.
Nie resetuj telefonu.
Nie ostrzegaj sprawcy.
Nie prowadź za dziecko dalszej korespondencji.
Zabezpiecz pełną historię kontaktu, dane profilu, daty, godziny, linki, zdjęcia, nagrania i historię połączeń.
Ważne!!! Kancelaria adwokacka może reprezentować małoletniego pokrzywdzonego i jego interesy na każdym etapie postępowania karnego – od zabezpieczenia materiału i przygotowania zawiadomienia, przez postępowanie przygotowawcze, aż po postępowanie przed sądem.
Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu
Adwokat Wrocław
Karol Sobkowiak
tel. 515 585 052
ADWOKAT WROCŁAW – ADWOKAT LUBIN – ADWOKAT OLEŚNICA – ADWOKAT WOŁÓW – ADWOKAT TRZEBNICA – ADWOKAT OŁAWA – ADWOKAT KOŁO – ADWOKAT ŚRODA ŚLĄSKA – ADWOKAT KALISZ – ADWOKAT OSTRÓW WLKP – ADWOKAT KONIN – ADWOKAT JELENIA GÓRA – ADWOKAT MILICZ